Emigratie naar Argentinië

met passagierslijsten

Vanwaar mijn interesse in deze emigratie? De grootmoeder van mijn echtgenote was een Française. Dit heeft uiteindelijk te maken met een emigratie naar Argentinië met aanvankelijk trieste afloop. Wat gebeurde er namelijk?

Guyamallén

Op 4 maart 1889 wordt haar grootvader, Johannes Pijpstra (1857-1931) met echtgenote Sijke Schaafsma (1856-1889) en de beide dochters Sieuke (1883-1889) en Jantje (1888-1889) uit het bevolkingsregister van Hantum uitgeschreven vanwege emigratie naar Argentinië. Vermoedelijk maken ze de overtocht òf met de Schiedam (vertrek op 5 februari 1889 uit Amsterdam) òf met de Zaandam (op 4 april 1889 uit Rotterdam). Echtgenote en beide dochters komen echter helaas tijdens de overtocht of kort na aankomst in Argentinië te overlijden.

Johannes trouwt vervolgens op 13 september 1895 met Anne Marie Couillec, in 1873 geboren in Scrignac, een dorpje 20 km onder Morlaix, Finistère, Bretagne. Op 31 mei 1896 krijgen zij een dochter, Maria Luisa. Ze wonen tijdens het huwelijk en bij de geboorte in het departement Guaymallén, in de Calle General Mitre, in de provincie Mendoza. In 1900 keren ze terug in Nederland.

Maar ook in mijn eigen familie speelde zich een dergelijke trieste emigratie af. Op 18 september 1889 wordt de oom van mijn grootvader, Lubbert van der Horn (1849-1937) met echtgenote Aafke Damsma (1850-1889) en Locatie kolonie Las Floresde kinderen Kornelis (1876-1949), Sipkje (1878-<1896) en Hendrik (1888-<1896) uit het bevolkingsregister van Kollum uitgeschreven. Mogelijk hebben ze gereisd met de Schiedam, die op 25 september uit Amsterdam vertrok. Op 16 december 1889 overlijdt Aafke te Cordoba, terwijl ook de kinderen Sipkje en Hendrik in Argentinië zijn overleden. In een schriftelijke verklaring van 15 september 1895 wordt Lubbert K. vd Horn als getuige opgevoerd; hij woont dan in Las Flores in de buurt van Cordoba. Op 29 mei 1896 worden Lubbert en zoon Kornelis weer in Kollum ingeschreven. Lubbert trouwt vervolgens in 1899 met de weduwe van mijn overgrootvader.

Als je deze twee verhalen leest, dan denk je: die emigratie naar Argentinië was ook geen pretje. Beide mannen verloren vrouw en twee kinderen en verkozen uiteindelijk Nederland boven Argentinië. Hadden ze gewoon pech of waren er meer emigranten die een dergelijk lot trof? Het is een feit dat van de ongeveer 4.500 Nederlanders die van 1888-1890 in Argentinië aankwamen, uiteindelijk bijna een kwart teleurgesteld en gedesillusioneerd naar Nederland terugkeerde. Ook in de zeer leesbare en boeiende doctoraalscriptie De oogst van de tegenspoed (RuL, augustus 1993) van Gerlinde Banda valt te lezen dat vooral de beginjaren (1888-1890) voor de emigranten buitengewoon moeilijk waren. In Brazilië hadden 700 Zeeuwen bij hun emigratie en vestiging in Brazilië ongeveer 30 jaar daarvóór met vergelijkbare problemen te maken gehad. Ton Roos en Margje Eshuis hebben de ervaringen van deze groep zeer onderhoudend beschreven in hun boek Op een dag zullen ze ons vinden.

In het Algemeen Handelsblad van 10 maart 1889 staat een beschrijving van de eerste reis naar Argentinië en de eerste ervaringen en indrukken na aankomst.

Het is niet eenvoudig om afstammelingen van geëmigreerde Nederlanders te achterhalen, of om geboorte-, huwelijks- en overlijdensadvertenties in Argentinië te krijgen. Enkele handreikingen heb ik kunnen vinden. Mocht u hierop, bijvoorbeeld door eigen ervaring, aanvullingen of correcties hebben, dan hoor ik die graag en zal deze daar vermelden.

Dr. Robert P. Swierenga, Research Professor, A.C. Van Raalte Institute, Hope College, P.O. Box 9000, Holland, Michigan, USA gaf me toestemming onderstaande publicaties op deze site te plaatsen:Professor Swierenga

Daarnaast mocht ik onderstaande passagierslijsten publiceren. Er zitten nogal wat transcriptiefouten in, maar genealogen met naar Argentinië en Zuid-Amerika geëmigreerde Nederlandse afstammelingen vinden hierin misschien iets van hun gading. Wilt u eventuele correcties en aanvullingen aan mij doorgeven?

Daarnaast heb ik een overzicht gemaakt welke families in de jaren 1880 t/m 1899 volgens het bevolkingsregister van Kollumerland en Grijpskerk naar Zuid-Amerika zijn vertrokken (NB dat kan ook Brazilië zijn geweest). Als u wilt weten met welke boot ze waarschijnlijk zijn gereisd, zie de diverse afvaarten naar Buenos Aires van de schepen van de NASM.

Pastor Oberman

Verder verleende pastor Gerardo Oberman, secretaris van de Iglesias Reformadas en Argentina, toestemming tot plaatsing van zijn interessante doctoraalscriptie Antiquum Peractum Sit (Old things (past) should be considered past) over de emigratie naar Argentinië en het ontstaan en de verdere geschiedenis van de gereformeerde kerk in Argentinië. De scriptie valt globaal uiteen in vier hoofdstukken: hoofdstuk 1 gaat over de situatie in Nederland, hoofdstuk 2 idem in Argentinië, hoofdstuk 3 beschrijft de immigratie en hoofdstuk 4 gaat over de ontwikkelingen van de kerk in Argentinië.

Het zeer lezenswaardige artikel De Nederlandsch Amerikaanse Stoomvaartmaatschappij en de vaart op Buenos Aires 1888-1890 in het Tijdschrift voor zeegeschiedenis, jaargang 11, nr. 2 van oktober 1992 van P.W. van Zeijl geeft een helder en overzichtelijk beeld van de eerste emigratiegolf. Via de redactie van het tijdschrift heb ik geprobeerd met de auteur in contact te komen om toestemming voor publicatie op deze site te vragen, maar dat is helaas tot op heden niet gelukt.

In bovenstaande artikelen kunt u lezen dat de emigratie naar Argentinië werd gestimuleerd door de mogelijkheid om de overtocht op krediet te maken. De Argentijnse regering schiep deze mogelijkheid per 12 november 1887 door middel van de zogenaamde pasajes subsidiarios. Men brief aan burgemeester Hennaarderadeelbrief aan burgemeester Hennaarderadeelhad namelijk behoefte aan bepaalde arbeidskrachten. Deze regeling werd op 31 mei 1890 opgeheven.Wie mochten er gebruik maken van deze pasajes subsidiarios? De heer J. Scheffer te Winsum (Frl) stuurde me een brief van het Consulaat van de Argentijnsche Republiek te Rotterdam, waarin de voorwaarden staan beschreven.

Voor het vervoer op krediet moest men gehuwd zijn, met of zonder kinderen, of samen reizen met een gezin waaraan men nauw verwant was. Zieken, gebrekkigen en personen ouder dan 60 jaar waren uitgesloten. Verder kwamen in aanmerking zij, die een ambacht verstonden of tot de boerenstand behoorden; kleermakers, herbergiers enz. (sic!) waren ook uitgesloten.

Het passagebedrag moest in vijf halfjaarlijkse termijnen tegen een rente van 8% (de destijds gebruikelijke rentevoet in Argentinië) terugbetaald worden. Was dat gebeurd, dan had de emigrant recht op voorschotten van de Nationale Bank te Buenos Aires. Echter, als de landverhuizer daar niet aan kon voldoen, dan "wordt hij wel niet verder lastig gevallen, doch hij verbeurt natuurlijk recht op voorschotten".

Aanvankelijk wilde ik de artikelen over de emigratie naar Argentinië uit de periode van 1888 tot en met 1891 van meerdere Friese kranten hier publiceren, maar uiteindelijk komen die artikelen op hetzelfde neer: enerzijds de barre omstandigheden waarin de landverhuizers komen te verkeren en waarbij ze vaak echtgenoot en/of één of meer kinderen verliezen, anderzijds de positieve berichten van hen die wèl in hun nieuwe land slagen. Vandaar dat ik me uiteindelijk heb beperkt tot het Algemeen Nieuws- en Advertentieblad voor Noordoostelijk Friesland en Noordwestelijk Groningen, ofwel de Kollumer Courant.

In het Nieuwsblad van het Noorden trof ik echter nog twee artikelen aan van de Nederlandse consul in Buenos Aires, de heer Van Riet, die een belangrijke rol speelde bij deze emigratiegolf.

In het Argentijnse historische maandblad Todo es Historia, nummer 414, januari 2002 staan korte biografische beschrijvingen van Nederlanders die op allerlei manieren werkzaam waren in Argentinië.

Ten slotte heb ik op basis van gegevens uit het Nationaal Archief een lijst opgesteld van Nederlanders in Argentinië die verklaren dat zij de Nederlandse nationaliteit wensen te behouden (1893-1912). De lijst bevat informatie over geboortedatum en -plaats, wat hun beroep is (soms in het Spaans) en waar zij wonen. Vooral die laatste informatie kan u misschien helpen bij verder onderzoek.

Bent u geïnteresseerd in diverse informatie en meer "Argentinië-links"? Lees dan verder.