Emigratie naar Argentinië

Don't cry for me Argentina


Reinder H. Postma


Bron: De Sneuper, nummer 37

De familie Van der Tuin

Op dit ogenblik ben ik bezig met een parenteel van mijn moeders familie. Het betreft de nakomelingen van Gertje Jans Hiemstra, gehuwd met Minne Tibstra, de nakomelingen van Pope Jans Hiemstra en Andries Jans Hooghiem. Pope en Andries zijn broers, Gertje is hun halfzuster.

Bij een parenteel volgt men ook de lijnen van de vrouwen en komen er dus steeds meer familienamen naar voren. Ik had tot voor kort vrijwel alle lijnen tot op de huidige generaties getraceerd maar miste nog een deel: Gertje Hofman gehuwd met Jan van der Tuin. Gertje is een kleindochter van Gertje Hiemstra.

Gertje en Jan trouwen in Oostdongeradeel, krijgen meerdere kinderen en gaan dan naar de gemeente Kollumerland c.a. In het bevolkingsregister van Burum staat dat ze naar de provincie Groningen gaan. Na aldaar in verschillende gemeenten te hebben gewoond, komen ze tenslotte in Kollum terug. In tijd kostte deze zoektocht mij ongeveer een half jaar; had ik toevallig eerst het bevolkingsregister van Kollum op tafel gehad... dan had me dat veel tijd en brieven bespaard.

Ondertussen had ik het Centraal Bureau voor Genealogie aangeschreven om kopieën van hun persoonskaarten. Ze konden me echter geen inlichtingen verstrekken. Dit deed mij vermoeden dat het gezin mogelijk was geëmigreerd. Een bezoekje aan het gemeentehuis in Kollum bewees dat dit inderdaad het geval was. In november 1888 werden ze uitgeschreven wegens vertrek naar Zuid-Amerika. Dat was duidelijk maar tegelijk zat ik met een nieuwe vraag: waar waren ze gebleven? Een paar bladzijden in het register omslaand, ontdekte ik nog twee Van der Tuinen die naar Zuid-Amerika gingen, zij waren onderling broers en neven van de door mij gezochte Jan. Bij een van hen stond duidelijk vermeld: Argentinië. Daarmee was voor mij duidelijk dat ze daar allemaal heen gingen. Verder bladerend vond ik nog diverse gezinnen die in 1888 - 1889 naar Argentinië gingen.

En toen...?

Vervolgens heb ik de ambassade van Argentinië gebeld. Die vroeg mij naar woonplaatsen maar dat was net het probleem. Daarom werd er gekeken bij Buenos Aires en zie: de adressen van twee van der Tuins. Daarna heb ik contact gehad met iemand die telefoonnummers en adressen van Noord-Amerika op een cd-rom heeft. Dat leverde 23 adressen op. De eerste tien heb ik aangeschreven waarna ik twee reacties binnenkreeg.

Een van hen, Enrique, kwam oorspronkelijk uit Argentinië en stamde inderdaad uit de familie die ik probeer te achterhalen. Het bleek dat zijn overgrootvader een derde broer was van bovengenoemde twee. Deze Hendrik van der Tuin had in Burum gewoond en daar had ik niet gezocht. Een zoon van Hendrik trouwde een Italiaanse en rooms katholieke vrouw en werd om die reden door de familie verstoten. Dit waren de grootouders van Enrique.

Hijzelf is in de zestiger jaren naar Noord-Amerika verhuisd en woont nu in Michigan. Deze man was dusdanig enthousiast dat hij brieven in het Spaans naar verwanten in Argentinië zou sturen en eventueel via Internet proberen contacten te leggen. Omdat zijn deel van de familie indertijd verstoten was, wist hij niet zoveel details maar beschikte toch over adressen van familieleden die nu nog in Argentinië wonen.

Waarom naar Argentinië?

Over de emigratie naar Zuid-Amerika is relatief weinig materiaal gepubliceerd, zodoende is het moeilijk feiten over deze kwestie te achterhalen. Vandaar dat ik Annemieke Galema belde om haar dit probleem voor te leggen. Bij het horen van Zuid-Amerika noemde zij direct Argentinië en de jaren 1888 en 1889.

Deze emigratiegolf is ronduit een flop geworden, ongeveer de helft van de mensen keerde naar het geboorteland terug. Van de andere helft is een groot deel doorgetrokken naar Noord-Amerika, een klein deel ging naar Brazilië. Verder wist zij er ook niet het fijne van. Ze gaf mij wel het telefoonnummer van Gerlinde Banda uit Kollum die in Leiden woonachtig is.

Scriptie over Argentinië

Gerlinde Banda heeft in 1993 een doctoraalscriptie geschreven vanwege haar studie Spaans/Talen en Culturen van Latijns Amerika. Deze publicatie is getiteld: "De oogst van de tegenspoed" - emigratie van Friese landarbeiders naar Argentinië 1888-1890.

Via de telefoon vertelde Gerlinde Banda mij dat Argentinië in de periode voor genoemde jaren welvarend was en dringend werkkrachten nodig had. Zodoende heeft de Argentijnse regering voor vele emigranten de overtocht betaald. Voor de arme bevolking in ons land was dat natuurlijk een bijdrage die zeer welkom was en hen misschien wel over de streep trok.

Gerlinde Banda heeft mij haar scriptie ter beschikking gesteld om te kopiëren. Vanaf nu zal de vereniging over een exemplaar beschikken en hebben de leden toegang tot een belangrijke bron van informatie over deze emigratiegolf.

Zij is zelf naar Argentinië geweest en heeft ter plekke onderzoek gedaan in  de archieven. Vele zaken konden niet meer achterhaald worden vanwege de zeer slechte staat van het materiaal. Boeken die uit elkaar vielen als ze geopend werden e.d. Toch leverde dit speurwerk genoeg interessante gegevens op.

Zo wordt beschreven hoe de Nederlanders met de NASM (= Nederlandsch-Amerikaansche Stoomvaart-Maatschappij de overtocht maken, de grote schepen konden de haven van Buenos Aires niet binnen en de mensen werden met een praam aan land gebracht. Sommigen bleven enkele dagen in de hoofdstad en werden ter plekke ingeschreven in registers van immigranten. Anderen werden direct met de trein de binnenlanden ingebracht en daar op grote boerderijen of plantages tewerk gesteld. Als het uw familie zo verging, kan het wel eens erg moeilijk zijn die te achterhalen. De anderen werden later naar hun plaats van bestemming gebracht. In het hotel te Buenos Aires werd al direct gewaarschuwd voor het drinkwater - het leverde rode loop op vanwege de vele bacteriën.

Omdat Argentinië een bloei doormaakte, was het werkvolk zeer welkom. Daar aangekomen, bleken de mensen echter vaak niet capabel om aan de eisen voldoen die ter plekke werden gesteld. Bovendien bleek de welvaart corruptie in de hand te werken zodat vele gelden op onregelmatige wijze verdwenen. Het gevolg was dat de Nederlanders/Friezen zich zagen geconfronteerd met slechte omstandigheden, de grond moest bijvoorbeeld drie keer worden geploegd, het zaad werd gezaaid en vervolgens regende het drie maanden niet zodat er geen inkomsten waren.

Gerlinde schrijft dat sommige emigranten hun dochters aan de plaatselijke mannen aanboden in de prostitutie om toch nog enige inkomsten te verkrijgen. Voorwaar een drama!

In het bevolkingsregister van Kollum vond ik ene Anne van Dijke, geboren te Anjum, die vanuit Kollumerland met zijn gezin naar Argentinië gaat. Drie jaar later wordt hij weer ingeschreven op dezelfde bladzijde. Gerlinde vond van deze man een brief uit 1892 aan hare majesteit de koningin regentes. In die brief verzoekt van Dijke om repatriatie wegens ernstige omstandigheden. Hij heeft een gezin met drie kinderen, is al een half jaar ziek, krijgt nergens meer krediet en is ten einde raad. Gezien zijn terugkeer in de gemeente is dit verzoek gehonoreerd.

Deze en nog vele andere gegevens kan men in de scriptie van Gerlinde Banda aantreffen. Verder geeft zij informatie over diverse kolonies waar Friezen zich vestigden zoals: La Fortuna in district Coronel Suarez, over Felix Lynch in Chacabuco enz.

Van deze beide geeft ze tevens een lijst van Nederlandse gezinnen die daar woonachtig waren. En daarna volgt een lijst van Friezen die voor 1910 naar Argentinië zijn geëmigreerd. In deze laatste lijst worden genoemd: naam, geboortedatum, geboorteplaats, beroep, woonplaats en bron. De meeste van de genoemde personen zijn gevonden in het Algemeen Rijksarchief te 's Gravenhage, de anderen komen uit diverse brieven of bronnen. (Deze lijsten zijn niet volledig.)

Personen uit de lijst

Terug naar de vraag van Doede Douma. Ik heb de daar genoemde namen opgezocht in de lijsten die hierboven beschreven zijn. Er waren tien treffers die ik u niet wil onthouden:

1 Jan F. Visser Buenos Aires 1 pers. arbeider
2 Wiebe Visser Buenos Aires 1 pers. stukadoor
3 Siebe van der Ploeg Bolivar 1 pers. arbeider
4 Harke Douma geen opgave 6 pers.  
5 Sjoerd van der Ploeg Bolivar 1 pers. arbeider
6 Harmen van der Ploeg Bolivar 1 pers. arbeider
7 Freerk van der Ploeg Bolivar 1 pers. arbeider
8 Meindert Adema Guanimi 1 pers. landbouwer
9 Jan Adema Guanimi 1 pers. landbouwer
10 Karel Adema Guanimi 1 pers. landbouwer

Van mijn eigen gegevens kwam ik vier keer van der Tuin tegen en wel:

1 Hendrik van der Tuin Buenos Aires stukadoor
2 Pieter van der Tuin Buenos Aires landbouwer
3 Sijtze van der Tuin Buenos Aires bakker
4 Jacob van der Tuin Buenos Aires arbeider

Van deze personen noemde ik eerder al Hendrik, Sijtze was zijn zoon, Pieter was zijn broer en de laatste: Jacob, was het oudste kind van Gertje Hofman en Jan van der Tuin. Vanwege het ontbreken van persoonskaarten weet ik vrijwel zeker dat de nakomelingen van Jan en Gertje niet naar Nederland teruggekomen zijn.

Van de drie broers is bovengenoemde Pieter vermoedelijk wel teruggekomen omdat zijn zoon Jan in 1900 te Kollum trouwt. Of deze zoon Jan is alleen teruggekomen, wat ook mogelijk is.

Wanneer de Nederlanders in Argentinië aankwamen, kregen ze een Spaanse voornaam, werd de achternaam bij inschrijving verkeerd gespeld, dan bleef die fout meestal bestaan. Dit zijn zaken die het zoeken er niet eenvoudiger op maken. Uit Nieuwe Zijlen ging bijv. ene Durk Zijlstra als jongen van 12 met zijn ouders naar Argentinië. Hij wordt ter plekke Diego Zijlstra genoemd of ook wel Don Diego. Hij verwerft bekendheid door het medeoprichten van de kolonie Coöperativa Rural Limitada Alfa nabij Tres Arroyos. Later heeft hij zijn memoires geschreven en die vormden een betrouwbare bron voor Gerlinde Banda toen zij haar onderzoek verrichtte.

Tenslotte

Het hier behandelde werk van Gerlinde Banda is voor genealogen die familie in Argentinië hebben, zonder meer de moeite van het lezen waard. En verder hoop ik u ideeën te hebben aangereikt over de mogelijkheden om uw verwanten aldaar op te sporen. Mocht iemand ervaring hebben met deze materie... laat het ons weten.

Bronnen:

1) Diverse advertenties en teksten uit de Leeuwarder Courant van 1889.

2) Bevolkingsboeken Kollumerland c.a. 1880-1890.

3) Brief Enrique van der Tuin, Michigan, 1996.

4) De oogst van de tegenspoed, emigratie van Friese landarbeiders naar Argentinië (1888-1889) Gerlinde Banda, Leiden 1993.

Reinder Postma stuurde me later:

Stamboominformatie Van der Tuin

Jan van der Tuin X Trijntje van Houten

Uit dit huwelijk:

  1. Sjoerd van der Tuin, geboren te Oostermeer op 19 januari 1807.
  2. Jan van der Tuin, geboren te Oostermeer op 22 april 1811, overleden voor 12 april 1813, hoogstens 1 jaar oud.
  3. Jan van der Tuin, geboren onder Kollum op 12 april 1813.
  4. Anne van der Tuin, geboren onder Kollum op 10 februari 1815.
  5. Sijtze van der Tuin,volgt onder II-a.
  6. Fetje van der Tuin, volgt onder II-b.
  7. Antje van der Tuin, geboren onder Kollum op 30 april 1823.

II-a Sijtze van der Tuin, geboren te Kollum op 10 september 1817 x Kollum op 20 mei 1842 Angenietje Hazekamp, geboren te Kollum op 17 januari 1822, overleden aldaar op 21 januari 1891, 69 jaar oud.

Uit dit huwelijk:

  1. Jan van der Tuin, geboren te Kollum op 17 april 1843.
  2. Pieter (Pedro) van der Tuin, volgt onder lIl-a.
  3. Hendrik (Henry) van der Tuin, volgt onder III-b.
  4. Trijntje van der Tuin, geboren te Kollum op 30 januari 1849, overleden voor 15 augustus 1852.
  5. Anne van der Tuin, geboren te Kollum op 4 maart 1850.
  6. Trijntje van der Tuin, geboren te Kollum op 15 augustus 1852.
  7. Hendrikje van der Tuin, geboren te Kollum op 26 maart 1854.
  8. Kornelis (Cornelius) van der Tuin, volgt onder III-c.
  9. Sjoerd van der Tuin, geboren te Kollum op 10 mei 1857.
  10. Antje van der Tuin, geboren te Kollum op 24 oktober 1859.
  11. Willemke van der Tuin, geboren te Kollum op 3 mei 1862.
  12. Willem van der Tuin, geboren te Kollum op 8 januari 1866.

II-b Fetje van der Tuin, arbeidster, geboren te Kollum op 20 maart 1820, wonende te Anjum, overleden aldaar rond 26 oktober 1895. Haar zoon van een onbekende man:

  1. Jan van der Tuin, volgt onder III-d.

III-a Pieter (Pedro) van der Tuin, geboren te Kollum rond 16 oktober 1844. Pieter is getrouwd te Kollum op 14 mei 1870 met Grietje Hendriks de Vries, geboren te Burum op 1 september 1843. Op 30 oktober 1889 vertrok dit gezin naar Argentinië. Hendrik en Jan gaan niet mee. Als Jan in 1900 trouwt, zijn de ouders getuige van het huwelijk. Die zijn dus terug gekomen. De kinderen die mee gingen naar Argentinië worden niet meer vermeld, dat doet het bange vermoeden ontstaan dat ze op weg naar Zuid-Amerika zijn gestorven.

Uit dit huwelijk:

  1. Hendrik van der Tuin, geboren te Kollum op 9 februari 1871. Hendrik gaat niet mee naar Argentinië. Hendrik is gehuwd met Jacomina Minnaard, geboren te Wemeldinge op 9 februari 1871. Hendrik verlaat de gemeente op 16 september 1904 en gaat naar Wemeldinge Als hij later terugkomt, is hij getrouwd met Jacomina die daar geboren is. Ze vertrekken op 2 april 1906 naar Grand Rapids in Michigan, familieleden wonen daar nog steeds.
  2. Jan van der Tuin, geboren te Burum op 25 september 1872, overleden voor 9 februari 1874, hoogstens 1 jaar oud.
  3. Jan van der Tuin, geboren te Burum op 9 februari 1874. Jan vertrekt 10 augustus 1889 naar Oldehove terwijl de zijn familie naar Argentinië gaat. Jan is getrouwd te Kollum op 9 juni 1900 met Antje van der Zwaag, geboren te Westergeest in het jaar 1880. Dit gezin vertrekt op 3 augustus 1907 naar Noord-Amerika.
  4. Riemke van der Tuin, geboren te Burum op 22 januari 1876.
  5. Anne van der Tuin, geboren te Kollum op 13 augustus 1878, overleden te Slochteren in het jaar 1884, 6 jaar oud.
  6. Maaike van der Tuin, geboren te Kollum op 12 september 1879, overleden te Slochteren rond 1882, ongeveer 3 jaar oud.
  7. Angenietje van der Tuin, geboren te Slochteren op 14 januari 1883.
  8. Kornelis van der Tuin, geboren te Grijpskerk op 16 juli 1887.

III-b Hendrik (Henry) van der Tuin, arbeider, geboren te Kollum op 8 maart 1846, overleden te Buenos Aires. Hendrik is getrouwd te Kollum op 11 mei 1872 met Trijntje (Catalina) van der Bleek, geboren te Kollum in het jaar 1847, overleden te Buenos Aires. Dit gezin ging op 1 november 1889 naar Argentina, La Colina, Coronel Suarez, Buenos Aires.

Uit dit huwelijk:

  1. Egbert van der Tuin, geboren te Kollum (?) op 1 januari 1869, overleden te Argentinië in het jaar 1965, 96 jaar oud. Zoon van Catalina, geboren voordat ze Hendrik trouwde. Egbert was gehuwd met Elisa Marema, geboren te Nederland op 15 oktober 1874.
  2. Sijtze van der Tuin, geboren te Engwierum op 19 augustus 1872, overleden aldaar op 29 oktober 1873, 1 jaar oud.
  3. Gertje van der Tuin, geboren te Kollum op 6 februari 1876. Gertje was gehuwd met Vincente Visser.
  4. Sijtze van der Tuin, geboren te Kollum op 29 juli 1877. Sijtze was gehuwd met Catalina Dijkstra, geboren te Grijpskerk in het jaar 1880.
  5. Klaas van der Tuin, geboren te Burum op 11 februari 1882, overleden te Lanus - Buenos Aires. Klaas is getrouwd te Buenos Aires in het jaar 1906 met Josefa Bonsignori, geboren te Buenos Aires in het jaar 1881, overleden te Lanus - Buenos Aires. Haar familie komt uit Italië.

III-c Kornelis (Cornelius) van der Tuin, geboren te Kollum op 11 mei 1855. Kornelis is getrouwd te Kollum op 4 juni 1881 met Trijntje Talma, geboren te Kollumerzwaag in het jaar 1855. Dit gezin ging op 21 november 1888 naar Argentinië, keert later terug, geen kinderen meer vermeld, zijn die onderweg overleden?

Uit dit huwelijk:

  1. Sijtze van der Tuin, geboren te Kollum op 9 april 1882.
  2. Jan van der Tuin, geboren te Kollum op 8 augustus 1886.
  3. Angenietje van der Tuin, geboren in het jaar 1888.

III-d Jan van der Tuin, arbeider, geboren te Kollum op 14 december 1845, wonende te Ee, overleden te Argentinië, zoon van Fetje van der Tuin (II-b). Op 30 mei 1881 vertrekt hij met zijn gezin naar Burum. Op 15 april 1882 verhuist het gezin naar Den Andel, gemeente Baflo. Op 26 juli 1884 gaat het gezin naar Eenrum. Op 9 juni 1886 wordt Warffum de nieuwe woonplaats. Op 27 september van ditzelfde jaar verhuist het gezin naar Kollumerland c.a. Op 26 november 1888 houdt de familie het hier voor gezien en emigreert naar Zuid-Amerika. Op 21 november werden al doorgehaald: Kornelis van der Tuin, gehuwd met Trijntje Talma en drie kinderen: Sijtze, Jan en Angenietje. Op 29 november werden doorgehaald: Wouter de Vries met vrouw en vijf kinderen en eveneens Harm Slagter. Ze woonden allemaal in Kollum en zullen vermoedelijk de reis gezamenlijk hebben ondernomen.

Daarna worden op 30 oktober 1889 doorgehaald: Pieter van der Tuin met Grietje de Vries en hun kinderen: Hendrik, Jan, Riemke, Angenietje, Maaike en Kornelis. Bij hen wordt zeer nadrukkelijk vermeld dat ze naar Zuid Amerika - Argentinië gaan. Op 5 november daaraanvolgend worden doorgehaald wegens vertrek naar Zuid-Amerika: Klaas Wiersma met vrouwen drie kinderen, Pieter Wiersma met vrouwen vijf kinderen, allen uit Kollum afkomstig.

Dit wijst erop dat de families die in 1888 vertrokken, hen hebben overgehaald om ook te komen.

Jan is getrouwd te Metslawier op 8 oktober 1874 met Gertje Hofman, geboren te Metslawier op 2 augustus 1848, dochter van Jacob Hofman en Folkjen Tibstra. (Folkje is een dochter van Minne Tibstra en Gertje Hiemstra – Gertje Hiemstra had een broer Pope Jans Hiemstra – deze laatste een zoon Reinder Hiemstra – dit is de overgrootvader waarnaar ik genoemd ben – Reinder Postma).

Uit dit huwelijk:

  1. Jacob van der Tuin, geboren te Ee op 1 november 1872, wonende te Buenos Aires. Dit kind werd buitenechtelijk geboren en bij de voltrekking van het huwelijk gewettigd.
  2. Fetje van der Tuin, geboren te Ee op 16 oktober 1874.
  3. Folkert van der Tuin, geboren te Ee op 4 augustus 1876.
  4. Trijntje van der Tuin, geboren te Ee op 25 september 1878, overleden te Kollum op 8 juli 1887, 8 jaar oud.
  5. Folkje van der Tuin, geboren te Ee op 11 november 1880.
  6. Martje van der Tuin, geboren te Den Andel op 27 april 1883. Zij trouwde met de Italiaan Guido Squassi, reder en scheepskapitein, hij verscheepte emigranten en goederen vanuit Europa naar Argentinië waardoor hij fors verdiende. Uit dit huwelijk o.a. Antonio Squassi, arts naar wie een plein in Buenos Aires is genoemd.
  7. Grietje van der Tuin, geboren te Westernieland op 25 december 1884. In 1886 blijft Grietje in Westernieland als de familie naar Kollum verhuist. Op 29 januari 1887 wordt zij weer bij haar ouders bijgeschreven.
  8. Taeke van der Tuin, geboren te Kollum op 10 oktober 1886, overleden aldaar op 5 augustus 1887, 299 dagen oud.
  9. Trijntje van der Tuin, geboren te Kollum op 10 november 1888.

Dit overzicht is gemaakt op woensdag 12 juli 2000 met Haza-Data 7.2f door Reinder H. Postma / De Wygeast 49, 9294 KR Oudwoude - telefoon 452100