Eyso de Wendt

Juma- of Bumastate

In 1766 koopt Eyso de Wendt een "zathe en landen met twee hornlegers als het een met huisinge, schuire en hovinge cum annexis en het andere onbebouwt". In hetzelfde jaar koopt hij nog eens acht pondemaat land erbij. Omdat het in beide aankopen gaat om floreenplichtige bezittingen met de nummers 235, 236 en 244 kunnen we aan de hand van het hisgis vrij nauwkeurig vaststellen om welk gebied het ging. Let wel, de bezittingen staan ingetekend in een kaartje van 1832 en het pand aan de noordkant ervan is Oostenstein, en niet de zathe uit 1766.

bezittingen Eyso de Wendt in 1832

In de oudheidkundige plaatsbeschrijving van het dorp Kollum (pp. 153 en 154) schrijft Andreae over de state en het geslacht Buma:

Als men de hoofdbrug (de voorm. pijp) is overgegaan, dan ziet men al spoedig op het eind van het dorp de fraai Oostensteingelegene buitenplaats Oostenstein, in 1829 gesticht door den tegenwoordigen eigenaar en bewoner, den heer Hermanus Klugkist Hesse.

In de 16e eeuw treffen wij ongeveer op die plek eene state en zathe aan: Juma- later Buma-state geheeten, terwijl "Jumaheerdt", volgens eene aanteekening van 1641, "op de sandbolten" lag.

De eerste, dien wij van het geslacht Juma of Iwema aantreffen, is Menno Iwema, die in 1493 en 1543 te Kollum leefde, zonder twijfel een aanverwant van Broer Iwema, die deze state in 1527 met zijne vrouw Jelck Phaesma bewoonde.

Deze echtelieden hadden slechts één kind, Auck, die in 1550 en '55 voorkomt als de echtgenoote van Sije Buwema of Buma.

Broer Juma stierf vóór 1543 en zijne vrouw waarschijnlijk omstreeks 1554.

Sije Buma was, naar wij meenen, uit Westergeest, waar dit geslacht ook eene state bezat, zooals wij later zullen zien. Hij kreeg bij zijne vrouw althans één zoon Broer Juma, later Buma genoemd, die o.a. in 1566 en ook in 1579 voorkomt, als gehuwd met Tjetscke Groestra. Deze echtelieden woonden alsmede op Iwema- of Juma-state "leggende opt oesterzijde van Collumer-bueren."

Broer Buma is omstreeks 1585 overleden en liet ééne dochter na, evenals zijne vrouw Auck genaamd, die ongehuwd in 1595 stierf, nadat zij hare moeder tot erfgename had gemaakt.

Tjetscke Groestra hertrouwde in 1589 met den substituut grietman Johan van Schevinchoven en na diens dood huwde zij omstreeks 1600 voor de derde maal met Lieuwe Lieuwesz., die ook de state bewoonde en in 1616 nog leefde, doch als wiens weduwe zij in 1618 voorkomt.

Zij moet vóór 1625 overleden zijn, dewijl in dat jaar haar aanverwant Orck van Doyen eigenaar was van "Juma-state en zaethe opt oost van Collum" en die ze ook schijnt bewoond te hebben. Hij was Raadsheer en later Voorzitter van den Hove van Friesland en stierf in 1641.

Vrij zeker werd het huis der state na zijn overlijden afgebroken en bleef de zathe in bezit van zijne erven, die ze later aan anderen in koop overdroegen.

In een aantekening op de pagina's 136 en 137 meldt Andreae o.a. verder:

Tjetscke Groestra zal de state c.a. hebben nagelaten aan hare zuster Franske, echtgenoote van Frans van Humalda, wier dochter Hiltje huwde met Orck van Doijem, die ze in 1640 bezat. Deze echtelieden hadden eene dochter Franske, die de moeder werd van Dorothea van Walta, welke laatste de zathen, zamen toen groot 73 pdm., in 1695 verkocht aan Livius van Scheltinga.

In 1766 werd ze gekocht door Eco de Wendt (TWi: dit moet Eyso de Wendt zijn), bestaande toen uit twee hornlegers, het een met, het andere zonder huis, beiden den weg t.n. De tegenwoordige tuin, was toen land, o.a. 6 pdm. hebbende de Molencamp der Menn.-Gemeente ten westen. De oliemolen was toen begeregtigd met de vrije reed en drift langs "Den Heere grietman E. de Wendt sijn laantje over sijn Edele land en singel der plaats tot op de Heere weg, ten oosten van Collum uyt." Het schijnt dus, dat een gedeelte van die reed een singel van de voormalige state is geweest en zij komt dan ook voor op de Kaart van Koll.land door Schotanus, van 1689.

fragment Schotanuskaart 1689

Ik vraag me af waarom Eyso de Wendt de zathe en landerijen in 1766 heeft gekocht. Was hij misschien eerst voornemens om zijn buiten Oostenburg daar aan te leggen?