Eyso de Wendt

de voormalige herenbank van Eyso de Wendt in de Maartenskerk te Kollum

Twaalf jaar voor zijn dood, bij akte van 1 september 1768 koopt Eyso de Wendt van Duko Martena van Burmania te Hallum, de eigenaar van Meckama-state:

  1. een dubbelde bank, of gestoelte voor Heeren en Dames, staande aan de Zuijd-muur, en ten oosten tegen aan 't jordaan, of hekje om de predikstoel in de kerk te Collum
  2. een kelder, en plaats voor twee graven, met een groote sarksteen overdekt, volgens 't Register der kerke graven aldaar, gelegen in 't Choor, op de Derthiende Regel, en van de Zuijdmuur af aan op N 6. en 7., de ingang hebbende ten oosten op de Veerthiende Regel, nevens gemelte steen, tot aan het eijnde van 't Choor der kerke te Collum.

de herenbank in de Maartenskerk

Interieur van de noordbeuk in de St. Maartenskerk te Kollum met rechts de bank van Eyso de Wendt, thans bekend als Hessebank

Voor beide betaalde Eyso 315 caroliguldens van 20 stuivers. De herenbank staat nog steeds in de Maartenskerk te Kollum. Dr. Regn. Steensma schreef in het tijdschrift Alde Fryske Tsjerken, publicatie nummer 44 van juni 1992 hierover een interessant artikel. Hij beschrijft onder meer de vijf panelen op het achterschot van de bank en de symboliek ervan.

achterschot en zijkant van de herenbank

De bank van Eyso de Wendt: achterschot en zijkant

"Elk paneel toont een krans die aan een lint is opgehangen en een symbolisch voorwerp omgeeft, terwijl tussen krans en lint nog een guirlande is aangebracht. Op het middenpaneel ontbreekt de krans. De kransen op de twee uiterste panelen zijn schuin afgebeeld terwijl die op het tweede en vierde paneel naar voren over de volle breedte zijn weergegeven. De linten komen boven samen in een strik en daarbij is een oplopende reeks naar het midden waar te nemen: de beide uiterste panelen tonen twee strikken, het tweede en vierde drie strikken en het middelste vier strikken. Het geheel toont aldus een duidelijke symmetrie met een nadruk op het middelste paneel".

De vijf voorwerpen op de panelen stellen volgens Dr. Steensma het volgende voor:

  1. een wierookvat;
  2. een in de tempel bij het wasbekken gebruikte waterkan of een aan de sabbat herinnerende amfora of wijnkruik;
  3. een lam op het boek met zeven zegels als beschreven in het bijbelboek Openbaring, hoofdstuk 5;
  4. de tulband van de hogepriester zoals beschreven in Exodus 28, vormgegeven als een tiara;
  5. de zevenarmige kandelaar uit de tabernakel uit Exodus 25, 31 vv.
onderdeel van de herenbank: wierookvat onderdeel van de herenbank: waterkan of amfora onderdeel van de herenbank: lam onderdeel van de herenbank: tulband onderdeel van de herenbank: kandelaar

Zijn conclusie is:

"Als we het voorgaande overzien is de conclusie dat deze herenbank uit 1768 op het middenpaneel een nieuwtestamentisch symbool toont met aan weerszijden twee symbolen uit het Oude Testament. De rangschikking is zodanig dat het christelijke symbool letterlijk en figuurlijk centraal staat, hetgeen versterkt wordt door de ornamentale strikken. Het geheel wordt nog eens versterkt door de symbolen van Oude en Nieuwe Testament op de zijkant van de bank".

Bovenstaande foto's uit het artikel van Dr. Steensma zijn afkomstig van het Instituut voor Liturgiewetenschap van de Rijksuniversiteit te Groningen.

Op de openbare verkopingen in januari 1836 wordt de "DUBBELDE BANK of GESTOELTE, staande aan den Zuidmuur in de Kerk te Kollum" geveild. De heer Hesse bijt het spits af met ƒ451, de notaris Buijsing verhoogt met ƒ50, de heer M.P.D. baron van Sijtsama verhoogt met hetzelfde bedrag en de heer Hesse wordt ten slotte provisioneel eigenaar voor ƒ611. Bij de finale veiling wordt niet meer geboden. De heer Hesse krijgt bij de afrekening ƒ21 korting, zodat hij uiteindelijk eigenaar wordt voor ƒ590. Volgens het in 1973 verschenen boekwerkje over de Maartenskerk te Kollum, in 1973 geschreven door de heer R. Bosgraaf, destijds medewerker bij het gemeentearchief, liet de familie Hesse de naam De Wendt van het wapenschild verwijderen en vervangen door Hesse.

Bij zijn overlijden op 1 maart 1780 wordt Eyso de Wendt in de kelder bijgezet, maar niet voordat de overblijfselen van Lisck van Eysinga, de in 1624 overleden echtgenote van Hessel van Meckama, naar elders worden verplaatst. Een grafzerk van Eyso de Wendt zult u niet in de Maartenskerk vinden, maar dat wordt ruimschoots gecompenseerd door een prachtig rouwbord tegen de noordmuur in het koor, dat zijn erfgenamen hebben laten plaatsen.

rouwbord Eyso de Wendt

De tekst op het bord luidt als volgt:

"De Wel Edele Gestrenge Heer Eyso de Wendt, Geboren te Collum den 2 Febr. 1718, is geweest Directeur van den handel in China etc., vandaar wederom in Collum aangekomen, den 5 July 1762 tot Grietman over Westdongeradeel aangesteld en 14 Jan. 1775 mede Gedeputeerde Staat van Friesland etc., te Leeuwarden ongetrouwd overleden den 1 Maart 1780 en in 't choor der kerk van Collum bijgeset."

Het rand van het bord is versierd met verschillende doodssymbolen als zeisen, een schedel en beenderen, zandloper.

Overigens staat er een fout in de tekst, want Eyso de Wendt werd niet in 1762 maar in 1772 grietman van Westdongeradeel.