Eyso de Wendt

het zomer- of theehuis

Het landgoed Oostenburg lag ten zuiden van het dorp Kollum met vier lanen in de dito windrichtingen met op de kruising de zogenaamde "Steenen Berg". Aan het eind van de zuidelijke laan stond een koepel of zomerhuis aan de trekvaart. Op onderstaande afbeelding staat het aangegeven tussen de derde "a"en de "r" van het woordje "vaart".

locatie theehuis

Eind 1989 werden bij werkzaamheden in Kollum-Zuid overblijfselen gevonden van dit theehuis. Het Nieuwsblad van Noord-Oost Friesland schrijft in een artikel van 21 december 1990 hierover het volgende:

Eyso de Wendt liet zijn sporen achter in Kollum

Fundamenten oude theehuis vorig jaar teruggevonden

KOLLUM - Vorig jaar vlak voor de Kerstdagen, nu dus een jaar geleden, werd bij het graven van de waterpartijen in Kollum-Zuid en meer in het bijzonder het maken van de verbinding met de Trekvaart, een partij gemetselde steen gevonden, vlak aan de rand van de Trekvaart. Het bleken bij enige bestudering de restanten van de fundamenten van het oude Theehuis te zijn, dat tegen het einde van de achttiende eeuw gebouwd werd voor Eyso de Wendt, die eerder al "Oostenburg" had laten bouwen, maar bij dit grote pand ook een enorme tuin het aanleggen. Die tuin liep vanaf Oostenburg, dus direct ten zuiden van de Voorstraat, tot aan de Trekvaart. Op de foto's, die vorig jaar bij het blootleggen van de fundamenten werden gemaakt, kan men niet alleen duidelijk de structuur van de fundamenten zien, maar men vond in de grond ook een fiks aantal scherven van aardewerk, waarvan sommige scherven duidelijk de Chinese origine verraadden. Dat wijst er wel heel duidelijk op, dat men hier te maken heeft met het oude theehuis, waarvan men bij Andreae in zijn geschiedenis van Kollumerland, bij Douma "Uit het heden en verleden van Kollum", maar ook bij Herma M. v.d. Berg in "Kollumerland en Nieuw-Kruisland" veel gegevens vindt. Men kan dus moeilijk zeggen, dat met het doorgraven van de wal van de Trekvaart de grond geheimen heeft prijsgegeven, omdat in de boeken het bestaan wel duidelijk is terug te vinden, maar het is wel mooi, dat men nu de restanten heeft teruggevonden en dat de plaats van een en ander nu bepaald kan worden. Zo erg lang heeft de buitenplaats niet bestaan, want de bouw van een en ander zal men rond 1775 kunnen dateren, terwijl de sloop + 1835 plaatsvond. Op de plaats van het luisterrijke Oostenburg werd toen het "Armhuis" gebouwd, het gebouw, dat we nu nog kennen - zij het dat er zo voor en na wel een en ander aan veranderd is - en dat nu door het Sociaal Cultureel Werk wordt benut voor een breed scala van activiteiten ten bate van de gehele bevolking van Kollum en Kollumerland. Hoe kwam Eyso de Wendt er toe om een dergelijk gebouw te stichten en tuinen aan te leggen, een "Stenen Berg" op te richten en aan de Trekvaart een zomerhuis te laten bouwen?

Het artikel vervolgt met een levensbeschrijving van Eyso de Wendt, waarover via de inleiding genoeg informatie te vinden is. Wel wijst de schrijver erop dat het theehuis te zien is op de tekening van de Steenen Berg, namelijk in de onderdoorgang ervan.

Steenen Berg te Kollum

Het artikel bevat ten slotte enkele schetsen van het opgegraven gedeelte, waarvan hieronder een -helaas slecht leesbare- kopie:

resten van het theehuis

Duidelijk is de achtkantige vorm van het theehuis te zien en dat blijkt ook uit onderstaande advertentie in de Leeuwarder Courant van 2 mei 1778: Men praesenteert bij vrije wille en strijkgeld publicq aan te besteeden: de ARBEIDSLOONEN wegens het maken van een Agtkant ZOMERHUIS aan de Strobosscher Trekvaart ten zuiden van Kollum, van onderen op heywerk en boven met een Arabische of Moorsche kap gedekt. Alle wie daar aan gadinge maken op Donderdag 's middags den 14 May aanstaande ten huize van Sjoek Jans, castelein in de Vergulde Ros- en Maan-Kammen te Collum, en neemen aan op conditien als dan voor te leezen en aldaar drie dagen bevorens te zien zullen zijn. Zegge voort.

aanbesteding zomerhuis