Mijn geboortehuis in Kollum

de ligging

In de koopakten uit de achttiende eeuw wordt vaak gesproken over de naastlegers van een woning. In het geval van de boerderij (D359) worden met de naastleger ten noorden altijd de percelen D357 (gebouw) en bijbehorende tuin D358 bedoeld. Deze percelen waren floreenplichtig onder het nummer 26. Dat is een gelukkige omstandigheid omdat de floreenbelasting of -rente met bijbehorende nummering van 1700 tot 1860 gelijk is gebleven. En in de floreenkohieren van 1850 en 1860 zijn bij het perceel de kadastrale nummers vermeld. De naastleger ten oosten is de Arnoldystraat (ook wel Arnoldusstraat of Arnoldisteeg), daarvóór de Jellemastraat of -steeg genoemd. Perceel D360 is de naastleger ten zuiden en D354 (met name de achteruitgang naar het Hoog Pypke) het westen.

De boerderij is gelegen in de zogenaamde “Kerkeburen”, het centrale deel, van Kollum.

Situatie in 1832

minuutplan 1832 uit hisgis

En in 1700

minuutplan 1700 uit hisgis

De Arnoldystraat bestaat thans niet meer. Andreae schrijft hierover op pagina 21:

De Jellemastraat of steeg komt in 1571 voor en werd aldus geheeten naar de ten noorden gelegen Jellemastate, die iets zuidelijker dan het Armhuis schijnt gestaan te hebben. Misschien wordt dat straatje, waarin later Diaconiewoningen lagen, in eene aanteekening van dat jaar bedoeld, waarin wordt gesproken van “dye stege opt zuydt van Colmerbuiren gelegen, waar op dye Lazarushuysen steet”. In de 16de eeuw droeg dat straatje den naam van Arnoldus-Nicolai of enkel het Arnoldusstraatje, naar zekeren notaris Arnoldus Nicolai, die in 1628 een huis en “hovinge” bewoonde, ongeveer gelegen waar men thans de zuidelijke helft van het Armhuis aantreft. Dit straatje liep oudtijds iets zuidelijker door dan thans het geval is en was toen ook meer bebouwd. Arn. Nicolai woonde in het tweede huis t.n. der Dwarsstraat en dan volgde: “Jellemahuizinge”. Later werd dat verlengde gedeelte weggebroken door Eyso de Wendt.

Opvallend is dat in de koopaktes vóór 1698 steeds de Jellemastraat als oostelijke naastleger wordt genoemd en daarna de Arnoldystraat. Vooralsnog gaan we ervan uit dat beide straten een en dezelfde zijn.

De naam Arnoldisteeg is nog terug te vinden op een kadastrale tekening van 1916.

Hieronder drie foto's genomen vanaf de Maartenskerk, resp. in 1934, 1947 en 2004.

Situatie in 1934

Boerderij in 1934

Onder de gereformeerde kerk rechtsboven staat het voormalige Oostenburg. Links daarvan is de boerderij te zien. Nog meer links staat het monumentale huis van de dominee.

Situatie in 1947

Boerderij in 1947

In 1947 heeft iemand een foto genomen richting de gereformeerde kerk. Op deze -helaas wat onduidelijke- foto is op de voorgrond linksonder de boerderij te zien, met daarachter Oostenburg en de inmiddels afgebroken Braakschuur. Rechts van de boerderij zijn de huizen aan het Hoog Pypke te zien.

Situatie in 2004

Boerderij in 2004

De foto's zijn ontleend aan het artikel Kollumer Antiek 19, geschreven door Willem Huizenga, dat op 3 september 2004 verscheen in het Nieuwsblad van Noord-Oost Friesland.

Terug naar het geboortehuis