De eigenaren van mijn geboortehuis in Kollum

Tijmen van der Horn (1941-1975)

Tijmen van der Horn is op 15 december 1885 te Kollum geboren als zoon van Libbe van der Horn en Hiltje Kootstra. Op 27 november 1909 trouwt hij met Aaltje Boersma, geboren op 26 juli 1890 te Buitenpost als dochter van Aebe Boersma en Jitske van Wieren. Zij krijgen vijf dochters: Jitske (1910-1978), Hiltje (1913-1987), Aagje (1918-1925), Sjeuwke (1925-2002) en Aagje (1927).

Register van overschrijving deel 2243, nummer 36
Dagregister deel 206, nummer 1387 dd. 25 maart 1941
Notaris Marinus Lodewijk Wassenbergh te Kollum
Datum koopakte 19 maart 1941
Verkoper(s) Gelt Wiebes van der Veen, veehouder en koopman te Kollum
Koper(s) Tiemen Libbes van der Horn, veehouder te Kollum
Kadastrale nummer(s) D1212
Omschrijving percelen Een huis met schuur hok en erf, aan de Breedereed te Kollum. Het verkochte is belast met reed en drift ten behoeve van het huis met erf eigen aan Harm Andries Wedzinga, bakker te Kollum.
Koopprijs ƒ 2.625
Grootte 4 are 66 centiare
Aanvaarding 12 mei 1941

In de koopakte staat dat de boerderij is verhuurd aan schoonzoon Hielke Wierstra (gehuwd met dochter Jitske), met ingang van 12 mei 1941 tot 12 mei 1946 tegen een huur van vijf gulden per week.

boerderij circa 1953

Op 21 juli 1958 verhuizen Tijmen en Aaltje Boersma naar de boerderij. Zijn dochter en schoonzoon verhuizen naar een boerderij aan de Van Limburg Stirumweg 22, aan de westkant van Kollum.

Op deze foto uit het begin van de jaren vijftig staat Hielke Wierstra. Links van hem was de "dongbult". Recht vooruit is te zien dat de bewoner van dat perceel vrije doorgang had naar het Hoog Pypke).

In het register van overschrijving 3251 nummer 98 (dagregister deel 322, nummer 890 dd. 10 september 1968) wordt gewag gemaakt van opname in het register van beschermde monumenten (art. 10 Monumentenwet). De omschrijving van het monument luidt: Pand onder zadelzak tegen topgevel aan de straat. Top gesloten op twee kleine lichtopeningen na. Vanaf dat moment wordt in de kadastrale leggers een "M" toegevoegd aan de kadastrale aanduiding, dus D1212M.

Op 20 juni 1973 spreekt het Dagblad van Noord-Oost Friesland zijn zorg uit over het voortbestaan van de boerderij. Onder de kop “De enige oude boerderij te Kollum loopt gevaar” schrijft de heer R. Bosgraaf: Naar zover ons bekend, is de boerderij staande aan de Eyso de Wendtstraat te Kollum en bewoond door de fam. T. van der Horn nog de enige oude boerderij in het dorp. De boerderij is volgens overlevering gesticht door de overgrootvader van schilder Wiebren van der Ploeg in de laatste helft van de 18e eeuw. Voorheen stond ze aan de Jellema of Arnoldensteeg. Deze liep in de 18e eeuw door naar het zuiden tot aan de Jellema-state, die op de plaats stond waar thans het zuidelijkste gedeelte staat van gebouw “Oosenburg”. Jellema-state was aangekocht door Eyso de Wendt in 1763, die de state liet afbreken en Oostenburg stichtte.

boerderij in 1973

Eyso de Wendt was o.a. ook eigenaar van een huis aan de Voorstraat, dat gestaan heeft tussen de winkelpanden van Van den Akker en Hendriks. De Wendt liet dit huis afbreken om zo een doorgang te krijgen vanaf de Voorstraat naar Oostenburg. De Jellemasteeg werd toen ingekort en liep uit tot aan de Putdwarsstraat (Hoog Pypke) ook wel Snickenborgerstraat genoemd in die tijd. In de Jellemasteeg hebben voorheen ook diakonie-woningen gestaan. De steeg is thans verdwenen, omdat de woningen die voorheen aan de “Bredereed” stonden zijn afgebroken, waardoor weer een hoekje van oud-Kollum is verdwenen. Evenals dat het geval is geweest met de kleine woningen die voorheen achter het winkelpand van de heer J. Salverda (ten westen) en achter de schuur van de heer T. v.d. Horn (ten zuiden) hebben gestaan. De oudere inwoners van Kollum kunnen zich dat nog wel herinneren (“baas Janus” e.a.). De boerderij van de fam. T. v.d. Horn en de naaste omgeving is nog een hoekje van oud-Kollum dat o.i. bewaard moet blijven. De boerderij heeft verschillende bewoners gekend o.m. Tjerk en Jurre Broersma, die naast het boerebedrijf “voermanderij” en weiderij bedreven, waarbij Jan Wierstra hen assisteerde. Jelle Stegemans, een bekend oud-Kollumer, is ook bewoner geweest) hij was o.a. koetsier bij dokter Ruitinga. Het paard van de dokter was gestald in de boerderij. Andere bewoners van het pand zijn geweest: G. v.d. Veen, J. Bosma en H. Wierstra. Wanneer men voor de boerderij staat (oostgevel) dan ziet men een vriendelijke oude boerderij met daarnaast de stookhut. Alles nog in goede staat. Men krijgt de indruk hoe of men vroeger woonde. Komt men bij de schuur dan geeft deze een geheel andere aanblik. De storm, vorig jaar november, heeft de schuur danig gehavend, ze is dan ook hoognodig aan herstel toe.

De heer Van der Horn heeft al eens bezoek gehad van enkele autoriteiten, maar is van dat bezoek niet veel wijzer geworden, zegt hij. Er is toen sprake geweest om de schuur te gebruiken als opslagplaats voor materiaal van de gemeente (het zou een oplossing kunnen zijn). Het vorig jaar, na de storm, mocht er hersteld en verbouwd worden onder bepaalde voorwaarden. Daar is tot nu toe niets van gekomen. En toch moeten alle pogingen in het werk gesteld worden om deze laatste monumentale boerderij voor het dorp te behouden. Het zou jammer zijn dat deze verloren ging. Mogelijk wordt er een weg gevonden die het behoud van de boerderij verzekert.

Op woensdag 2 oktober 1974, na enkele herfststormen te hebben overleefd, stort de schuur bij stil weer in. Het Dagblad van Noord-Oost Friesland publiceert in het vrijdagnummer een drietal foto’s met het navolgende bijschrift: De oude schuur bij de boerderij van de fam. T. van der Horn aan de Eyso de Wendtstraat is woensdagavond even voor tien uur ingestort. Een oud stukje Kollum is daarmee verloren gegaan. De schuur was al geruime tijd in niet al te beste staat, maar dat het gebouw bij het bijzonder stille weer van woensdagavond instortte, was toch wel bijzonder.

In ons blad van 20 juni 1973 schreven we al, dat de enige oude boerderij van Kollum gevaar zou lopen als niet tijdig ingegrepen zou worden. Hoe de situatie toen was blijkt ook wel uit de foto, die we hierbij plaatsen, terwijl de twee andere foto’s een beeld geven van de huidige situatie, nu het dak van de schuur ingestort is.

Boerderij in 1974 foto 1 Boerderij in 1974 foto 2
Boerderij in 1974 foto 3

De bejaarde bewoners van de oude boerderij, die aan de kant van de Eyso de Wendtstraat toch wel een karakteristieke gevel bezit, hebben elders onderdak gevonden, omdat ze uiteraard danig schrokken van de daverende klap van het instorten van de schuur.

Hierbij een paar foto's die ik indertijd heb gemaakt:

Boerderij in 1974 Foto 1 Boerderij in 1974 foto 2

De krant wordt op haar wenken bediend, want de Stichting Oud Kollumerland maakt zich sterk voor het behoud van de boerderij op deze markante plek in het centrum van Kollum.

Volgende eigenaar of terug naar alle eigenaren