Grijpskerk

bebouwing en eigenaren vanaf ongeveer 1750 tot 1850

De eerste kadastrale kaarten (minuutplannen) van Grijpskerk dateren uit ongeveer 1830. De bebouwing van het dorp Grijpskerk valt daarbij uiteen in vier secties:

Sectie C wordt aangeduid met de benaming Pleitpolder, sectie D met Niezijl en sectie E met Grijpskerk.

verzamelplan 1832

Op deze verzamelkaart zijn de beide molens te zien, helemaal links de molen aan de Molenstraat (de voorloper van de huidige molen "De Kievit") en de niet meer bestaande molen aan de noordkant van de Herestraat. Ook de NH-kerk is duidelijk te onderscheiden met aan de zuidkant de pastorie.

Op de hoek van de Herestraat en de Jonkerslaan stond een school. Het perceel werd op 2 februari 1815 aangekocht voor 198 gulden en 1 stuiver. De bouw van de school kostte ƒ 2.850. Er ontstond wel gedoe over wie dit bedrag moest betalen, de gemeente of de inwoners van het kerspel Grijpskerk, een structuur uit het staatsbestel van vóór 1795. Uiteindelijk moesten de karspellasten door middel van een omslag over de ingezetenen worden betaald. Dat gold ook voor het salaris van de predikant en de schoolmeester (zie de karspellasten van 1836).

De huisnummering is niet precies meer te reproduceren, maar uit koop- en overlijdensaktes wordt duidelijk dat de nummering begint met huisnummer 9 van notaris De Muinck, dan verder met de Stationsstraat, vervolgens langs de gehele zuidkant van de doorgaande straat eindigend bij ongeveer nummer 50 in de Molenstraat, en dan aan de noordkant vanaf de molen verder tot ruim 100 tot aan de Groningerstraatweg.

In een koopakte van 29 april 1807 bij Mr. Albert Pieter Driessen, drost der jurisdictie van het Westerkwartier, wordt voor het eerst (althans voor zover ik heb kunnen nagaan) het huisnummer in de koopakte vermeld.

HisGis_kaart uit 1832

uitsnede van kaart van het HISGIS

De koopaktes van de gerechten in het Westerkwartier (vanaf 1752) zijn -deels- geraadpleegd en daar waar mogelijk aan het desbetreffende pand gekoppeld. Ook advertenties uit de Groninger Courant en de Ommelander Courant worden afgebeeld. Ten slotte wordt van elke koper, voor zover mogelijk, een korte genealogie vermeld.

Bij het raadplegen van de kranten bleken een aantal advertenties niet aan een bepaald huis gekoppeld te kunnen worden. Deze advertenties zijn ondergebracht in thuisloos.

Soms staan de zogenaamde naastlegers (de bezitting ten noorden, oosten, zuiden en westen van de woning) in de koopakte vermeld. Daarmee worden de eigenaars van de omliggende landerijen van de bebouwing interessant. In bovenstaand kaartje staan die met nummers aangegeven:

  1. weduwe Willem Simons van der Molen, pelmulderse; daarvóór Sywert Foppes (het land ten zuiden van de huisnummers 29 t/m 41)
  2. Jacob Cornelis ten Hoorn, bakker
  3. Ewold Alders Gorter, boekweitmolenaar
  4. Ewold Alders Gorter, boekweitmolenaar
  5. Hebbel Nannings Winius, arts
  6. Menzo de Muinck, notaris
  7. weduwe Freerk Hillebrands Feringa
  8. Cornelis Jans Kooij, kastelein
  9. Sietske Edsges Teenstra, bakkerse
  10. Aaltje Thomas Wiersema, landbouwerse
  11. Tjerk Jans Boersema, kastelein
  12. weduwe Jan Egberts de Waard, rentenierster
  13. weduwe Willem Simons van der Molen, pelmulderse
  14. Rense Eelkes Sinia, landbouwer
  15. Rense Eelkes Sinia, landbouwer
  16. Jeen Geerts Sijtsma, landbouwer
  17. weduwe Willem Simons van der Molen, pelmulderse (het voormalige Reitsemaborg-terrein); de omliggende smalle strookjes bouwland zijn van de timmerman Pieters Cornelis Noordhoff.

Aan de hand van de kleur is te zien om wat voor land het gaat: lichtgroen is weiland, donkergroen boomgaard en wit bouwland.

In de tweede helft van de 18e eeuw hebben enkele vooraanstaande personen, waarvan hun gezag of afkomst dat van het dorp Grijpskerk oversteeg, in Grijpskerk gewoond. Helaas heb ik nog niet kunnen achterhalen waar zij precies woonden, dus uw hulp hierbij wordt erg op prijs gesteld. Het gaat om:

Een kaart in een beschrijving van de monumenten in de gemeente Zuidhorn, opgesteld door ambtenaren van de provincie Groningen, geeft een indruk van de bebouwing van het dorp Grijpskerk van omstreeks de jaren 1850, 1940 en 2000:

ontwikkeling bebouwing Grijpskerk

Bron: W.J. Formsma, Grijpskerk, de geschiedenis van een Groninger gemeente, Wolters-Noordhoff/Forsten, ISBN 90 6243 060 0, Groningen 1986, pp. 111 t/m 114 en 243.