Grijpskerk

herbergen en logementen


© Tymen Wierstra


Formsma zegt over de kasteleins en herbergen in zijn boek op pagina 84:

Harddraverijen werden op touw gezet door de kasteleins in de dorpen en daarbij worden soms in de advertenties die ze plaatsten de namen van hun herbergen genoemd. Zo kondigden de kasteleins van het Posthuis en de Pijlaars harddraverijen aan te Grijpskerk tegen 6 en 26 juli 1762. De herberg en kremerij vanouds de Pijlaars komt nog voor in 1790. Een eeuw vroeger, in 1667 is sprake van een behuizing waar de Roscam uithangt en in 1695 van een herberg de Vogel Struys. Naast het Posthuis en de Pijlaars komt in 1769 voor Jacob A. Boersema als kastelein in de Toren, welke herberg Groninger Toren genoemd wordt in een acte van verkoop van 1782. Waarschijnlijk is hiermee de herberg de Zon bedoeld die na de aanleg van de spoorlijn Spoorzicht zou gaan heten. Ook bij de andere herbergen zal naamsverandering hebben plaats gevonden.

In de advertenties in de 18e-eeuwse Groninger kranten worden de volgende Grijpskerker kasteleins genoemd:

jaar kastelein 1 kastelein 2 kastelein 3
1743 t/m 1759 Willem Pieters
1762 en 1763 weduwe van Willem Pieters (Posthuys) Johannes Tomas (Pylaars)
1764 en 1767 Sjoerd Willems
1769 Jacob Boersema (De Toren)
1770 Sjoerd Willems (Regthuys)
1771 Frerik Jans
1772 Jacob Boersema
1773 Sjoerd Willems Cleveringa Jacob Alberts Boersema
1774 Frerik Jans
1777 Sjoerd Willems Cleveringa Frerik Jans
1778 Sjoerd Willems Cleveringa Harm Hendriks Frerik Jans
1779 Harm Hendriks Frerik Jans
1780 Roche Repkes Harm Hendriks Frerik Jans
1781 Roche Repkes Harm Hendriks (Groninger Toren)
1782 Roche Repkes Harm Hendriks/Jan Jacobs Bingham
1783 t/m 1785 Roche Repkes Jan Jacobs Bingham
1786 Roche Repkes/Jan Rienders Jan Jacobs Bingham
1787 en 1788 Jan Rienders Jan Jacobs Bingham
1789 Jan Rienders Jan Jacobs Bingham Pylders verkocht (Harm Hinderks)
1790 t/m 1792 Jan Rienders
1793 Feike Britstra (De Pielders)
1794 Jan Jacobs Bingham
1795 Jan Rienders
1796 en 1797 Tjerk Rienks (getrouwd met de weduwe)
1798 en 1799 Tjerk Rienks Drewes Everts

In de beginjaren valt Willem Pieters op, die blijkbaar ongeveer 1761 overlijdt. Zijn opvolger Sjoerd Willems kon wel eens een zoon van hem zijn. Inderdaad trouwt op 4 april 1732 Willem Pieters in Grijpskerk met Tonniske Sioerds. Uit dit huwelijk komen de volgende kinderen voort: Martien (1 februari 1733), Sjoerd Gale (23 januari 1735), Mark (28 april 1737), Sioerd (20 april 1738) en Martie (27 september 1739), allen gedoopt te Grijpskerk. Waarschijnlijk zijn Martien en Sjoerd Gale (en mogelijk Mark) jong overleden. Volgens het diaconieboek van Grijpskerk wordt Willem Pieters op 2 april 1761 begraven: dit klopt met de tabel.

In Grijpskerk trouwen op 10 februari 1765 Siuurt Willems Cleveringa en de van Obergum afkomstige Anna Elisabeth Bolt. Zij wordt daar op 14 augustus 1746 gedoopt (geboren op 10 augustus) als dochter van Nicolaus Bolt en Aleida Leuringhs. In Grijpskerk worden de volgende kinderen gedoopt: Aleida (16 maart 1766), Tonniske (28 juni 1767), Willem (4 juni 1769) en Gesina (1 december 1771). Het diaconieboek van Grijpskerk maakt gewag van het begraven van een kind op 21 februari 1769, op 25 september 1770 (waarschijnlijk Willem, anders zouden ze hun dochtertje van 1771 waarschijnlijk Aleida of Tonniske genoemd hebben) en op 23 september 1773. Er blijft dus één kind over. Welk?

Volgens het diaconieboek van Grijpskerk wordt "Sourt Wellems" op 14 december 1778 begraven, terwijl op 16 oktober van dat jaar zijn naam nog in een advertentie is genoemd. Op 11 mei 1783 hertrouwt de weduwe met de uit Groningen afkomstige Hindrik Sebes.

In welke herberg stond Willem Pieters? In 1762 wordt zijn weduwe als kasteleinse van het Posthuys genoemd. Haar zoon verkoopt in 1769 zijn huis aan Jacob Alberts Boersema, dat in hetzelfde jaar als De Toren wordt aangeduid. Heeft de nieuwe eigenaar de herberg een andere naam gegeven? De naam Posthuys komt later niet meer voor. In 1770, dus een jaar na de verkoop van zijn huis, wordt Sjoert Willems als kastelein in het Regthuis genoemd. Ik heb geen idee waar het rechthuis stond.

De twee belangrijkste herbergen/logementen in Grijpskerk stonden

  1. midden in het dorp bij de kruising Waardweg/Herestraat, westelijk van de Waardweg en ten noorden van de Herestraat op de plaats van het in 1972 helaas afgebroken hotel Vogelzang, en
  2. op de hoek van de huidige Lageweg en de Herestraat op de plaats van de huidige De Tapperij.

Tot de bouw van het gemeentehuis op de hoek van de Jonkerslaan en de Herestraat op de plaats van de school in 1887 huurde de gemeente een lokaliteit in "hotel Vogelzang" (of welke naam het logement in die tijd ook gehad mocht hebben).